top of page

Saberes indígenas — mercantilização?

Atualizado: 26 de set. de 2023



Numa fala recente, o autor quilombola Nêgo Bispo afirma que o papel da universidade consiste na mercantilização dos saberes, ou seja, em transformar conhecimentos e práticas em mercadoria. Tendo a concordar com ele, mas com a ressalva de que nem sempre é necessária essa passagem pela universidade para que um determinado saber se torne alguma forma de mercadoria.

O problema não é a ‘mercantilização dos saberes’, mas a sua dolarização

Bem, certamente tem sido assim com aquilo que podemos chamar de ‘conhecimentos ayahuasqueiros’ ou ‘xamânicos’ - tampouco as práticas das religiões de matriz afro precisaram passar pela universidade para serem ‘mercantilizáveis’, mas isso já é outra história.


Quem faz parte do universo neoxamânico ayahuasqueiro já deve ter entrado em contato, pelo menos uma vez na vida, com esse tema da crítica à chamada ‘mercantilização dos saberes’. A crítica se concentra no fato de que, cada vez mais, o acesso àqueles chamados ‘conhecimentos ancestrais’, bem como às medicinas e vivências xamânicas ou neoxamânicas (sejam nas aldeias nativas ou em espaços providenciados para este fim) estariam se tornando cada vez mais uma ‘fonte de lucro’ para indígenas e, mais ainda, para não-indígenas.


Pois bem, como a gente conhece a outra ponta, podemos destacar o fato de que tais vivências (tendo se tornado, de fato, uma fonte relevante de recursos) também liberaram muitas comunidades indígenas da necessidade de fazer um uso exploratório de suas áreas ou do êxodo de parte de sua juventude para as grandes cidades. Além disso, por fazer com que elas se tornem algo financeiramente atrativo e relevante, o fenômeno tem feito também com que cada vez mais jovens se interessem e busquem se especializar em aspectos de sua cultura, tais como língua, música e histórias.


É justamente a suposta ‘mercantilização’ dos saberes, práticas e vivências que tem permitido o florescimento de uma classe média entre algumas comunidades indígenas, com acesso a bens e saberes que lhes seriam vedados em outras circunstâncias.


Ou seja, a inserção econômica da atividade traz uma série de pontos positivos; caso estes não estivessem presentes, o que aconteceria seria uma motivação para que esses mesmos jovens buscassem outras atividades econômicas, talvez relacionadas a gado e mineração em algumas áreas, ou talvez como operadores de máquinas ou ainda buscando uma carreira no setor público, entre outras.


O ponto negativo, evidentemente, é que o custo do acesso a tais conhecimentos, práticas e vivências tem se tornado cada vez mais proibitivo, gerando uma "elitização". Isso, contudo, não é o efeito imediato da ‘mercantilização’, mas sim da ‘dolarização’, ou seja, está relacionado ao interesse em tais práticas, vivências e conhecimentos despertado nos estrangeiros, que pagam por elas em dólar. Isso tende a ‘inflacionar’ tais vivências e, ainda que muitos indígenas sejam compreensivos com tais diferenças, o ‘mercado’ segue se inflacionando e afastando o trabalhador médio brasileiro ou, poderíamos aí acrescentar, latino-americanos. Isso porque do lado de lá da fronteira Brasil-Peru, essa dolarização é ainda mais intensa. E não vejo, de fato, problema algum no fato de que estrangeiros, sejam eles europeus ou estadunidenses, tenham interesse e venham gastar seus dólares nas aldeias. Isso nem de longe é uma questão moral.


O problema é antes de ordem financeira mundial. O dólar, sendo praticamente a única moeda de trocas internacionais, é mantido artificialmente alto, conferindo assim ao cidadão estadunidense um poder de compra incrivelmente acima da média mundial, quando comparado a um cidadão de um país latino-americano. Inclusive, é também em dólar que são pagas as pesquisas e publicações que tratam de fazer a crítica ‘decolonial’ da ‘mercantilização dos saberes’, desviando o foco da verdadeira questão. Aliás, o que não faltam são ‘xerimbabos’* para isso.


Para efeitos comparativos, um operário da indústria ou um prestador de serviço dos EUA tem melhores condições de bancar sua estadia numa aldeia por meses, passo que um trabalhador médio urbano brasileiro, nas mesmas funções, luta para fechar as contas do mês e quem sabe, poder tomar uma cerveja no litoral no final do ano. Não é de ‘mercantilização dos saberes’ que se trata o problema, mas antes de dolarização. Ou em outras palavras, o problema não é que os indígenas cobrem o valor justo por seu tempo e conhecimento, mas que não tenhamos o dinheiro para pagá-los por isso.


Mas, eis que surge a esperança no horizonte: com o avanço da moeda dos BRICS, quiçá em breve possamos pagar em ‘Brics Coin’ - lastreada em ouro de verdade e não no petróleo usurpado às custas do sangue do Oriente Médio - o valor devido ao tempo e conhecimento de quem mantém, estuda e pratica os conhecimentos ancestrais de seus povos.


* Xerimbabo: Animal de estimação, mascote, ‘Pet’, um bichinho domesticado que come na mão de seu dono. É o que nós, brasileiros, temos nos tornado em sua grande maioria.

6 comentários


Convidado:
há 18 horas

sc88e.com dạo này mình thấy nhắc hoài nên cũng bấm vào xem thử cho biết thôi. Mình không ngồi lâu hay mò sâu gì, chủ yếu lướt nhanh xem trang làm UI ra sao. Cảm giác đầu tiên là nhìn khá thoáng, không bị nhồi chữ hay màu mè quá nên đỡ mệt mắt. Mấy phần nội dung họ chia thành từng khối riêng nên kéo xuống một đoạn là hiểu đại khái đang có gì, không phải đoán. Mình cũng thích kiểu trình bày dạng bảng cột gọn gàng, nhìn cái là bắt được thông tin chính, không bị rối như vài trang khác mình từng vào. Thanh menu đặt chỗ dễ thấy nên chuyển mục cũng nhanh, không…

Curtir

Convidado:
há 3 dias

https://xosoplus.mobi/ mình ghé thử đúng kiểu “xem cho biết” vì thấy mọi người nhắc hoài, không định soi kỹ gì đâu. Vào cái là thấy họ chia mục theo ngày khá rõ, kiểu XSMB ngày 19/07/2026 rồi bên dưới có phần dự đoán cho 20/7/2026 nên đỡ bị lạc. Mình thích nhất là khối bảng “Đầu Lô tô / Đuôi Lô tô” nhìn gọn, dạng cột nên lướt nhanh vẫn bắt được ý, không bị chữ số dồn một cục. Cuộn xuống cũng ổn vì tiêu đề và nội dung tách khối rõ ràng, nên đọc kiểu xem nhanh cũng không mệt mắt. Nói chung giao diện nhìn thân thiện, đặc biệt là khu “Đầu Lô tô / Đuôi Lô…

Curtir

Convidado:
07 de jul.

https://gg88.llc/ hôm bữa thấy ai đó nhắc nên mình ghé thử cho biết. Vào cái là thấy trang làm kiểu gọn gàng, nhìn hiện đại mà không bị rối mắt, màu sắc vừa phải nên lướt khá dễ chịu. Mình không đọc kỹ nội dung, chủ yếu xem cách họ trình bày thông tin thôi, và thấy các phần được chia rõ ràng nên người mới cũng không phải đoán mò. Cuộn xuống mượt, bấm qua lại mấy mục cũng ổn, không bị nhảy lung tung hay load lâu. Cảm giác họ ưu tiên trải nghiệm thao tác nhanh, kiểu vào là tìm được thứ mình cần trong vài giây. Nói chung mình thích nhất là giao diện tối giản…

Curtir

Convidado:
06 de jul.

https://keonhacai5.com/ mình ghé thử lúc rảnh vì thấy bạn bè nói qua, kiểu vào xem giao diện thôi. Ấn tượng đầu là trang chia khối nội dung khá mạch lạc, lướt xuống không bị “ngộp” chữ. Mình có thấy bài nhận định trận Girona vs Athletic Bilbao (03h00 ngày 05/11) để tiêu đề rõ ràng nên nhìn cái là biết đang đọc gì, đoạn nội dung cũng ngắn gọn nên đọc nhanh vẫn theo kịp. Phần kèo/tỉ lệ trình bày dạng cột nhìn khá sạch, không phải zoom hay căng mắt. Nói chung thao tác chuyển qua lại cũng tiện vì menu đặt ngay chỗ dễ thấy, và các heading được làm nổi nên định vị nội dung nhanh bằng…

Curtir

Convidado:
30 de jun.

sun win dạo này thấy bạn bè nhắc hoài nên mình cũng bấm vào coi thử cho biết. Mình không rảnh ngồi mày mò kỹ, chỉ lướt nhanh vài phút xem giao diện họ làm kiểu gì thôi. Cảm giác đầu tiên là trang nhìn khá sáng và thoáng, không bị nhồi chữ hay màu mè quá. Mấy phần thông tin được chia thành từng khối rõ ràng nên mình kéo xuống là hiểu ngay đang đọc mục nào, đỡ phải đoán. Thanh menu để chỗ dễ thấy, chuyển qua lại giữa các trang cũng mượt, không phải bấm tìm vòng vòng. Nói chung mình thích kiểu trình bày gọn gàng như vậy, nhìn không mệt mắt, nhất là mấy…

Curtir

© 2025 por Sol da Pátria.

bottom of page